Cao lương đỏ – Mạc Ngôn

Trung Quốc kháng Nhật. Ngựa, la và cả đàn ông khỏe mạnh bị điều đi làm đường. Róc thịt hành hình, gã đồ tể phát điên, tiếng khóc của phụ nữ nghe như tiếng hát, gót sen ba tấc của cô dâu mới lộ ra khỏi rèm kiệu hoa, những cái chết, hương rượu thơm da diết, từng làn đạn bắn xuyên qua gánh bánh tráng nhân trứng cùng hành. Và, cao lương. Cao lương đỏ rực những mảnh ruộng mênh mông.

cao-luon-do-mac-ngon

Câu chuyện của Cao lương đỏ diễn ra nơi làng quê vùng Đông Bắc Cao Mật, thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Tên gốc của tác phẩm này là Hồng cao lương gia tộc (红高粱家族). Nội dung là lời kể theo dòng hồi ức của một nhân vật xưng “tôi” về gia đình mình những năm tháng quê hương ông oằn mình kháng Nhật. Mạc Ngôn được cả thế giới biết đến nhờ Cao lương đỏ được Trương Nghệ Mưu chuyển thể thành phim với ngôi sao Củng Lợi vào vai nữ chính. Nhưng khi đọc chính bản thân truyện gốc, chúng ta sẽ hiểu rằng, tên tuổi của Trương Nghệ Mưu, của Củng Lợi và danh tiếng từ bộ phim ấy chỉ là chất xúc tác để đưa Mạc Ngôn đóng dấu ấn của riêng ông lên văn đàn thế giới. Bởi, bản thân truyện Cao lương đỏ đã tràn đầy nội lực, đủ sức khẳng định tầm vóc của mình.

Không có sự đồ sộ của tiểu thuyết, Cao lương đỏ lại có sự trọn vẹn vừa đủ trong khuôn khổ một truyện vừa. Mạc Ngôn mang khí khái hào sảng của con người Cao Mật vào trong con chữ. Ông chọn trận chiến của tư lệnh Từ Chiếm Ngao đánh quân Nhật vận lương qua làng làm cao trào cho tác phẩm, các tình tiết đều xoay quanh điều này, trước và sau, nguyên nhân và kết quả. Để thuật lại tác phẩm Cao lương đỏ, thật dễ sa đà vào việc kể lại các tình tiết chi li. Có lẽ cái người đọc thích làm sẽ là kể lại tình tiết để lại cho họ ấn tượng mạnh nhất: có thể là cảnh ông La Hán bị quân Nhật cho lóc thịt lột da đến chết; cũng có thể là cảnh bà nội của nhân vật “tôi” ngồi trên kiệu hoa, tuyệt vọng với tương lai u tối; hay cảnh bà bay lên trời cùng chim bồ câu ngắm nhìn cánh đồng cao lương quê hương, v.v… Tất cả, nhìn lại, hóa ra đều là những mảnh vụn – những mảnh vụn của ký ức gia tộc, lấp lánh, thi thoảng lóe lên dưới ánh mặt trời, lúc lại chìm khuất trong bóng tối của thời gian. Cái tài của Mạc Ngôn đặt ở sự khéo léo khi ông tỉ mẩn xâu chuỗi những mảnh vụn ấy, khiến chúng quyện vào và tôn nhau lên thành một chuỗi liền mạch, mượt mà, thấm đẫm hơi thở huyền thoại. Cho nên, bóc tách Cao lương đỏ nhằm tóm tắt nội dung thật ra không phải là một việc dễ dàng, ngắn gọn quá thì hao tổn mất không khí rừng rực những tháng năm quá khứ, mà dài dòng quá thì chẳng bằng đọc chính tác phẩm.

Bởi, cũng cần nói thêm rằng, Cao lương đỏ tuy mang cốt truyện đủ đầy trọn vẹn nhưng đây là dạng tác phẩm mà người ta phải đọc mới thấy được hết cái hay, cái tinh tế, cái hào sảng mà Mạc Ngôn cất công gầy dựng nên. Mạc Ngôn không chỉ kể lại một câu chuyện trong Cao lương đỏ, ông tái tạo huyền thoại. Và điều xuất sắc trong tác phẩm này là tác giả đã dựng nên được một tầm vóc khổng lồ vượt ra khỏi bản thể câu chữ mà ông bày ra trên trang giấy.

Mạc Ngôn chọn cách gọi các nhân vật chính của truyện bằng những cách gọi vừa phiếm chỉ lại vừa thân quen cụ thể: bố tôi, bà tôi, ông tôi. Bằng cách gọi này, Mạc Ngôn đã nhấn vào niềm tự hào gia tộc, niềm tự hào ấy như men rượu cao lương nồng nàn quẩn quanh không khí truyện, cho dù có lúc tanh mùi máu nhưng chưa từng sa vào bi lụy. Trong nỗi đau đớn và mất mát vẫn không ngừng rừng rực cháy ngọn lửa cúa sự phản kháng cùng sức chịu đựng phi thường. Biến tác phẩm thành câu chuyện tưởng chừng rất riêng tư trong một gia tộc, Mạc Ngôn đã gửi vào đây tấm lòng thành của chính ông. Đoạn kết truyện, ông viết:

“Tôi là con cháu không xứng đáng của các vị, tôi nguyện đem trái tim không trong sạch của tôi, cắt nhỏ ra, xếp thành ba bát, đặt vào trong ruộng cao lương. Cúi xin về thượng hưởng, thượng hưởng.”

Đoạn kết đậm vết tinh huyết này chẳng khác nào một dấu chấm mạnh mẽ, quyết tuyệt để xứng đáng với vai trò kết thúc một huyền thoại về những bóng hình tổ tiên trong quá khứ. Sự ngưỡng vọng của đời sau càng mãnh liệt đã gián tiếp một lần nữa khẳng định sự vĩ đại của tiền nhân.

Cao lương đỏ là một tác phẩm xuất sắc của Mạc Ngôn, chắc chắn là vậy. Nó thấm đẫm tình yêu mà ông dành cho quê nhà. Người đọc Trung Quốc nói chung và người dân vùng Cao Mật nói riêng có lẽ đều rất tự hào vì có một nhà văn như Mạc Ngôn, không chỉ vì ông có tài mà còn bởi vì ông có tấm lòng sâu nặng với quê hương. Song, từ một góc nhìn khác, tình yêu thương này dường như đã đưa ông đến mấp mé lằn ranh của chủ nghĩa dân tộc – điều vừa làm nên sự đặc sắc cho ngòi bút của Mạc Ngôn, vừa như con dao hai lưỡi có thể trở thành rào cản làm hạn chế tầm nhìn của chính ông.

Nguồn: readingcafe

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>