Ngầm – Haruki Murakami

Ngầm là cuốn sách phi hư cấu thứ hai của Murakami mà mình biết, sau “tôi nói gì khi nói về chạy bộ”, và mình đều rate 5/5 (thực ra đây cũng là hai cuốn nonfiction duy nhất của tiểu thuyết gia này). Mặc dù mình không chắc mình có thể đọc đi đọc lại “ngầm” nhiều lần như cuốn “tôi nói gì khi nói về chạy bộ” được, nhưng khi đánh giá 5 sao, nghĩa là đây là một cuốn sách ấn tượng.

Đúng vậy, nó khiến mình nghĩ rất nhiều: về cuộc sống, về cái chết, về xã hội, về niềm tin và cách chúng ta chọn những niềm tin sống cho bản thân mình. Mình viết về cuốn sách này lần hai, vì mình cảm thấy những gì mình viết trên goodreads còn quá ngắn và chưa đủ.

ngam-haruki-murakami

(Underground – The Tokyo gas attack and the Japanese psyche)

Ngày 20 tháng 3 năm 1995, Nhật chấn động bởi vụ khủng bố rải sarin (một loại hơi độc thần kinh do các nhà khoa học Đức chế ra những năm 1930 trong kế hoạch chuẩn bị thế chiến II của Adolf Hitle) trên chuyến tàu điện ngầm tại thành phố Tokyo khiến 12 người chết và rất nhiều người bị thương, những hậu quả để lại không chỉ về mặt sức khỏe mà còn là những tổn thương về mặt tinh thần. Sau khi được điều tra, thủ phạm là người của giáo phái Aum, họ tự chế tạo ra chất độc hóa học này, lên kế hoạch và tiến hành thảm sát rất nhiều người dân vô tội.

Thảm kịch sarin và sự trống rỗng giữa lòng thịnh vượng

Khi vụ khủng bố xảy ra, Murakami vừa mới trở về Nhật, ông đang ở nhà sắp xếp lại đồ đạc thì nhận được một cú điện thoại từ một người bạn báo về vụ khủng bố kia và đưa lời khuyên là hãy chạy khỏi Nhật càng sớm càng tốt. Hàng loạt tin đưa, báo đài đăng đều nhắm tới thủ phạm nhưng không ai nói tới việc gì thực sự đã xảy ra trên những chuyến tàu đó, những nạn nhân đã thấy gì, ra sao, không có một câu trả lời. Đó là lí do vì sao Murakami đã giành thời gian đi tập hợp những câu chuyện của những nạn nhân hoặc gia đình nạn nhân, những kẻ theo giáo phái Aum và cho ra đời “Ngầm” vào năm 1997, nhưng với cách viết hết sức giản dị và khách quan. Ông không viết để hướng người đọc vào một hướng nhất định, như ông nói, gần như những câu chuyện đơn giản là những câu chuyện của những nhân chứng: xuất thân của người đó, họ đã trải qua vụ chấn động đó như thế nào, tổn thương ra sao, và họ nhìn nhận tội ác đó như thế nào. Murakami ghi chép những câu chuyện ở nhiều người, nhiều cách nhìn, nhiều góc độ khác nhau. Phần một là câu chuyện về những nạn nhân, và phần hai là câu chuyện của những người theo phái Aum, mà từ đó hé mở tấm màn về một xã hội Nhật thu nhỏ, về cái tôi – cái chúng ta, và có thể đơn giản chỉ là nguồn gốc của những sai lầm tệ hại kia.

Phần một: Ngầm – Những câu chuyện về những chuyến tàu (mình tự đặt tên này thôi)

Đã có 5 toa tàu bị rải độc sarin, do 5 kẻ lãnh đạo trong giáo phái Aum thực hiện. Và trên mỗi chuyến tàu ấy, lại có những câu chuyện của những người tận mắt chứng kiến và bị nhiễm độc: người ở nhà ga, hành khách, người đi đường. Những câu chuyện đều tương tự nhau: về những triệu chứng mà họ gặp, họ không biết gì về chất độc kia nên đã để nó ngấm vào người một thời gian. Nhưng thông qua những câu chuyện nhỏ như thế này, sự thờ ơ của người dân Nhật hay sự thiếu trách nhiệm của truyền thông, các bên liên quan được hé mở. Người đứng bên kia đường thờ ơ với tai nạn, không giúp đỡ gọi xe cứu thương, giới truyền thông thì chỉ đăng những tin mà người đọc muốn nghe thay vì nói sự thật, giới chức trách giải quyết mọi thứ quá chậm chạp…

Trong những câu chuyện đó, có hai câu chuyện mình nhớ mãi. Chuyện thứ nhất là về một cô gái nhiễm sarin rồi rơi vào trạng thái sống đời sống thực vật. Câu chuyện thứ hai là về gia đình của một nạn nhân đã chết sau vụ khủng bố này. Cứ tưởng tượng mà xem, đang sống bình thường, không gây thù chuốc oán với ai, vợ có con sắp sinh nở, rồi tự nhiên có người đầu độc trên đường đi làm thế là phải rời cuộc sống này vĩnh viễn.

Một kỉ niệm khi đọc phần một của cuốn sách này, đó là cảm xúc của mình thay đổi đột ngột chỉ sau một ngày quay lại đi làm căng thẳng. Nếu trước đó mình cảm thấy quan tâm tới những câu chuyện, thì ngày hôm sau bắt đầu thờ ơ. Mình tự hỏi, đó liệu có phải cũng là nguyên nhân những người Nhật thờ ơ với vụ bạo động. Con người chạy đua với những nhu cầu vật chất, họ thờ ơ với những người xung quanh. Tất nhiên thì sau đó mình đọc lại bình thường cho hết cuốn sách trong vòng 1 tuần.

Phần hai: Hậu ngầm – Những câu chuyện về những người đã gia nhập Aum

Phần hai này được thêm vào sau khi cuốn sách lần đầu tiên được xuất bản. Murakami cho rằng, sẽ không thực sự khách quan nếu cuốn sách chỉ nói về một phía nạn nhân. Hậu ngầm ra đời là tập hợp những câu chuyện của những kẻ đã từng gia nhập Aum – và đã được đăng trên các số báo trước đó. Và đọc phần hai này mình bị chấn động thực sự. Những câu hỏi lớn như về cái tôi, cái chúng ta, những mâu thuẫn nội tại, những niềm tin, tâm linh… rất nhiều thứ mà một người trẻ tuổi như mình thường nghĩ tới, và những kẻ theo Aum cũng nghĩ tới lúc họ gia nhập Aum khi chừng mới 20 – 30 tuổi.

Có 8 bài phỏng vấn rất dài, hoàn cảnh xuất thân, những trải nghiệm tâm linh, những suy nghĩ của những người gia nhập Aum về vụ tấn công. Qua đây, giáo phái Aum hiện lên như một chốn cứu rỗi những người muốn thoát khỏi những đau khổ và ràng buộc trần tục. Hầu hết bọn họ đều đau khổ với đời sống thực tại của mình, hoặc có đời sống tâm linh vô cùng phong phú. Họ tin rằng có thể xã hội này đã mục nát, và họ muốn một nơi cứu rỗi họ. Aum đã tiến vào cuộc sống của họ thông qua những tờ rơi, tạp chí, những bài giảng đạo của Shoko Asahara (chủ giáo phái này), Aum gợi ý về một thứ mà ở đó con người phải tu luyện rồi mới đắc đạo. Asahara thuyết phục được họ về thứ gì đó gọi là luân hồi, kiếp trước làm những điều sai trái thì kiếp này phải chịu phạt rồi kiếp sau mới sống tốt đẹp được…

Đọc những câu chuyện này, biết được cuộc sống tâm linh khổ hạnh của họ như thế nào mình thực sự rùng mình. Aum đã tạo ra một xã hội nhỏ khác, biệt lập hoàn toàn với thế giới bình thường bên ngoài, mà ở đó mọi người khổ hạnh tu luyện để đắc đạo, xây dựng những thứ kiểu tự cung tự cấp…Và theo cách mình hiểu, thì vào đó mỗi người đều được giảng đạo, khai tâm, và những cái gì thuộc về cõi trần tục biến mất. Một kiểu tẩy não (theo như mình hiểu).

Nhưng điều khó hiểu, những người theo Aum ở cương vị lãnh đạo, là những con người hết sức ưu tú, có học vấn ở trình độ cao. Họ tự nguyện rời bỏ cuộc sống bình thường để gia nhập Aum. Vì sao ư, vì thế giới tâm linh của họ, về những mâu thuẫn bên trong không được giải quyết. Và khi những điều này xảy ra, họ chọn đánh mất bản ngã của mình. Theo một cuốn sách tâm lý học mình từng đọc (vẫn còn dở dang), viết về bản ngã – là thứ điều chỉnh hành vi ý thức của con người, khi chọn từ bỏ bản ngã và trao nó cho một người khác – Asahara – chính những người này đã đánh mất tự do, quyền kiểm soát của cuộc đời mình. Đức tin của họ vào Asahara quá lớn tới mức khi nhận được nhiệm vụ rải độc Sarin, họ làm ngay không thắc mắc (mặc dù một vài người đã do dự thực sự), không quan tâm hậu quả của việc mình làm – có thể giết chết rất nhiều người dân vô tội. Họ chỉ nghĩ rằng, Asahara cho rằng đó là việc phải làm để cứu rỗi nhân loại, thì đó là một việc đúng, nếu giết họ để họ có kiếp sau tốt đẹp hơn thì điều đó cũng cần phải làm.

Mình là một người vô thần (không theo đạo giáo nào hết), nên nghe được những điều trên là cực kỳ bức xúc. Mình luôn tự hỏi tại sao những con người này lại ngu xuẩn đến như vậy. Bên trong mình đặt ra rất nhiều câu hỏi, mâu thuẫn, thắc mắc… Nhưng thực ra, đằng sau những câu chuyện ấy, những kẻ theo Aum thực ra là những người cô độc, luôn suy nghĩ về cuộc đời với những đắn đo, và thay vì lựa chọn đấu tranh tiếp tục sống một cuộc đời tích cực, họ ngã sang một hướng khác, giống như kiểu bạn chỉ cần bước lạc sang một bước, là bạn đã đi xuống vực thẳm vậy, mặc dù chúng ta đều có những suy nghĩ ban đầu giống nhau: thất vọng với xã hội xuống cấp hiện nay. Mặc dù rất nhiều người từ bỏ Aum, nhưng họ không bao giờ hối hận vì những năm tháng sống trong xã hội thu nhỏ (tối tăm) ấy.

Mình không giỏi về triết, tâm lý và giáo phái – tâm linh gì hết nên có lẽ là không nói thêm gì được nữa.

Ngầm ra đời, với cái tên là ngầm ám chỉ những hành động bên trong, âm ỉ mà một xã hội Nhật Bản đang không hề biết tới, hay biết tới nhưng thờ ơ. Một câu hỏi được đặt ra là “tại sao những chuyện này xảy ra?”, tại sao lại để những mầm mống này xuất hiện, xã hội Nhật Bản đang ra sao lúc đó? Liệu chăng xử án tử hình, hoặc chung thân những kẻ giết người, câu chuyện thực sự khép lại?

….

Mình đọc cuốn này, ban đầu chỉ vì biết Murakami rồi biết Ngầm. Đọc xong cuốn này thì mình nhớ tới tác phẩm 1Q84, Murakami đã thực sự xây dựng một câu chuyện tưởng tượng tương tự giáo phái Aum trong cuốn này: họ xây dựng 1 xã hội thu nhỏ tách biệt, chủ giáo phái cũng là một tay có vẻ có nhiều năng lực thần bí, câu chuyện cũng mang vẻ huyền bí tâm linh (một phần hấp dẫn của tp này) nhưng ở đó vẫn lẩn khuất những điều mờ ám về thế giới ngầm. 1Q84 đơn giản chỉ là một cuốn tiểu thuyết ra đời rất lâu sau này của ông, nhưng nếu ai biết tới vụ tấn công bằng sarin hẳn sẽ nhận ra những chi tiết của Ngầm trong tác phẩm này. Có thể là một lời nhắc nhở của ông về thảm kịch xảy ra, có thể có mà cũng có thể không.

Rất tiếc là ở VN cuốn này ko được tái bản nữa, cũng có thề vì những câu chuyện đã khép lại (20 năm rồi còn gì) cũng có thể chúng ta vẫn thờ ơ (nó đâu xảy ra ở VN đâu đúng ko?) !!!

Nguồn: katherinetran.wordpress.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>